Doğum oranları hızla düşerken gençler köylerinden göç ediyor, oysa kırsal yaşarsa Gümüşhane’nin geleceği de yaşar.
Bir şehrin geleceğini nasıl ölçersiniz? Yollarıyla, binalarıyla mı? Elbette bunlar önemlidir. Ancak bütün bu yatırımları anlamlı kılan asıl unsur insandır. Çocuk seslerinin azaldığı, gençlerin başka şehirlere göç ettiği, evliliklerin ve doğumların gerilediği bir yerde, fiziki yatırımların tek başına kalkınmayı sağlaması mümkün müdür?
TÜİK verilerine göre Türkiye’de toplam doğurganlık hızı 2001’de kadın başına 2,38 çocukken 2024’te 1,48’e geriledi. Nüfusun kendini yenileyebilmesi için kabul edilen 2,10 seviyesinin altındaki bu oran, uzun vadeli nüfus yapısı açısından ciddi bir uyarıdır. Bugün doğan çocukların yirmi yıl sonra iş gücüne katılacağını düşünürsek işte o zaman meselenin önemi daha iyi anlaşılır.
Bu demografik dönüşüm artık sadece büyükşehirlerin değil, Anadolu’nun kılcal damarlarının da varoluşsal krizine dönüştü. Peki genç nesil nerede? Bu sorunun cevabını istatistiklerde değil, kırsalımızda aramalıyız. Geçtiğimiz sene Gümüşhane’nin 55 farklı köy ve mahallesine ulaşarak yaptığım "2025 Gümüşhane Köylerimizin Sorunları ve Çözüm Önerileri Anket Çalışması" tam da bu tabloyu gözler önüne seriyor. 87 kişinin katıldığı bu çalışma, kırsalda yaşamayı sürdürmenin önündeki engelleri anlamak açısından önemli bir yerel veri kaynağıdır.
Köylerimizden yükselen çığlık çok net: Nüfus politikaları kâğıt üzerinde kaldığı sürece gençleri doğdukları topraklarda tutmak imkânsız… Anket sonuçlarına göre katılımcıların %47’si göç ve işsizliği en önemli sorun olarak görüyor. İçme suyu sorunları, bozuk yollar, ulaşım yetersizliği, internet eksikliği, istihdam sınırlılığı, tarım ve hayvancılığın sıkıntıları ile tapu-imar problemleri birbirinden bağımsız değil; kırsal yaşamın sürdürülebilirliğini birlikte etkileyen faktörlerdir.
Babuş Köyü’nden bir hemşehrimizin "Yıl olmuş 2025 kovalarla banyo yapıyoruz" veya Kirazlık Köyü'nden "60-70 yaşındaki büyüklerimiz sırtında bidonla su taşıyor" yakarışı, hangi gencin o köyde yuva kurup çocuk yetiştirmesini sağlayabilir? Beydere Köyü’nden bir katılımcı, gençlerin internet çekmediği için köye geldiklerinde geri döndüğünü ifade ediyor. Yukarı Akcalı Köyü’nden bir katılımcı ise hisseli tapu sorunları nedeniyle gençlerin köye dönemediğini belirtiyor.
Bu ifadeler bize önemli bir gerçeği gösteriyor: İnsanların bir yerde yaşamaya devam etmesi için yalnızca o yere bağlılık duyması yetmez. Geçimini sağlayabilmesi, ev kurabilmesi, çocuklarını okutabilmesi ve geleceğini güvenle planlayabilmesi gerekir. Bir genç, köyünde iş bulamıyorsa; ev yapmak istediğinde tapu engeline takılıyorsa; ailesiyle yaşamak istediğinde internet, sağlık ve ulaşım hizmetlerine erişemiyorsa başka bir şehirde hayat kurmayı tercih edebilir.
Anket sonuçları bu tabloyu doğruluyor. Katılımcıların büyük çoğunluğu 36 yaş ve üzeri. 18-25 yaş arası katılım sadece %8. Yani köylerde genç yok. Bu tablo, kırsalın yaşlanmakta olduğunu ve genç neslin kopmuş olduğunu gösteriyor.
TÜİK’in 2023-2100 nüfus projeksiyonları, demografik değişimin uzun vadeli etkilerini ortaya koyuyor. Ancak Türkiye için hazırlanan 2050 projeksiyonları, Gümüşhane’nin gelecekteki nüfusunu doğrudan göstermez. Gümüşhane için sağlıklı bir öngörü oluşturmak adına ilin yaş gruplarına göre nüfusu, doğum ve ölüm sayıları, göç hareketleri ve ilçelerin nüfus eğilimleri birlikte değerlendirilmelidir. Asıl mesele de budur: 2050’de kaç kişi olacağımızdan çok, o nüfusun kaçı çalışma çağında olacak? Köylerde kaç aile yaşamaya devam edecek?
Peki çözüm ne? Eğer 2050’de hayalet köylerden oluşan bir harita istemiyorsak; nüfus politikalarını doğrudan kırsal kalkınma hamlesiyle birleştirmek zorundayız. Öncelikle genç istihdamı güçlendirilmeli; tarım ve hayvancılık modern yöntemlerle desteklenmeli, yöresel ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması için kooperatifler teşvik edilmelidir. Yem, mazot, gübre yükü altında ezilen köylüye alım garantili üretim desteği verilmelidir.
İkinci olarak kırsal yaşamın temel sorunları çözülmelidir. İçme suyu, güvenli ulaşım, internet, sağlık hizmetleri ve eğitim imkânları lüks değil, yaşanabilirliğin asgari şartlarıdır. Su Master Planları devreye sokulmalı, uçurum kenarlarındaki köy yolları güvenli hale getirilmeli ve en ücra noktaya dahi iletişim altyapısı götürülmelidir. Özellikle hisseli tapu sorunu çözülmeli; gençlerin köyde ev yapması önündeki engeller kaldırılmalıdır.
Üçüncü olarak genç aileleri destekleyen bütüncül uygulamalar geliştirilmelidir. Erişilebilir konut, kreş ve çocuk bakım hizmetleri, ebeveynlere yönelik sosyal destekler ve iş güvencesi bu yaklaşımın temel parçaları olmalıdır. Gençlerin köyde yaşayabilmesi için sosyal alanlar yapılmalıdır. Ankette “köy konağı yok, gençler ayrışıyor” diyen Oylumdere Köyü sakinleri haklı.
Memleketimizin insanı sorunun parçası olmadığı gibi, çözümün de en büyük aktörüdür. Anketimize katılan hemşehrilerimizin %70’ten fazlasının "Çözüm sürecinde her türlü göreve hazırız" diyerek elini taşın altına koyması, toplumsal iradenin ne kadar güçlü olduğunu kanıtlıyor.
2050 uzak bir tarih gibi görünebilir. Oysa bugün eğitim çağında olan çocuklar, o tarihte çalışma hayatının önemli bir bölümünü oluşturacak. Bugün köyünde geçim imkânı bulamayan bir genç, yarın başka bir şehirde kalıcı bir hayat kurabilir. Bu nedenle nüfus meselesini yalnızca doğum sayıları üzerinden tartışmak yeterli değildir. Doğum oranlarını yükseltmek istiyorsak ailelerin geleceğe güvenle bakabildiği bir düzen kurmalı; genç nüfusu korumak istiyorsak gençlere yaşayabilecekleri, çalışabilecekleri ve kendilerini geliştirebilecekleri bir Gümüşhane sunmalıyız.
Gümüşhane’nin önünde iki seçenek var: Ya nüfus kaybını kaçınılmaz bir kader gibi kabul edeceğiz ya da bu gidişatı değiştirmek için bugünden harekete geçeceğiz. Köylerimiz sadece birer yerleşim yeri değil; kültürümüzün, tarihimizin ve geleceğimizin teminatıdır. Köylerimizin sesine kulak verin; çünkü kırsal yaşarsa, gelecek de yaşar.
