Kaya: “Su var, toprak var, baraj var… Ama tarım hâlâ dış ticaret açığı veriyor”

Anahtar Parti Gümüşhane İl Başkanı Muhammet Kaya, Türkiye’nin en büyük tarımsal kalkınma projelerinden biri olan Güneydoğu Anadolu Projesi’nin (GAP) aradan geçen 47 yıla rağmen bölgenin tarımsal dış ticaret dengesini iyileştiremediğini belirterek, “Bu bereketli topraklarda tarım neden kendi kendini karşılayamıyor?” sorusunu gündeme taşıdı. Dev Yatırımlar Yapıldı, Beklenen Sonuç Alınamadı Kaya, Fırat–Dicle Havzası’nda 1977’de başlatılan GAP’ın temel hedefinin suyun yönetimi, toprağın verimli hâle getirilmesi, sulama kapasitesinin artırılması ve kırsal kalkınmanın hızlandırılması olduğunu hatırlattı. Atatürk Barajı başta olmak üzere bölgede onlarca baraj, enerji tesisi, sulama tüneli ve sulama şebekesinin tamamlandığını belirten Kaya, bugünün parasıyla 100 trilyon lirayı aşan kamu yatırımının GAP’a aktarıldığını söyledi. Silvan Barajı gibi dev projelerin son yıllarda bu yatırımlara eklendiğini ifade eden Kaya, yapımı süren Silvan Projesi’nin 255 milyar TL maliyetle 2,35 milyon dekar araziyi suyla buluşturacağını aktardı. Buna rağmen bölgenin tarımsal dış ticaret dengesinin iyileşmediğini vurguladı. 13 Yılda 7,9 Milyar Dolar Dış Ticaret Açığı Resmî verilere göre 2013–2025 döneminde bölgenin tarımsal ithalatı her yıl ihracatın üzerinde gerçekleşti. Bu süreçte tarımsal dış ticaret açığı 7,9 milyar dolara ulaştı. 2023 yılı verilerine göre ise:

• Tarımsal ihracat: 1,3 milyar dolar
• Tarımsal ithalat: 1,6 milyar dolar

Bu tabloyu değerlendiren Kaya, “Sorun su değil, toprak değil; sorun yönetim ve örgütlenme biçimidir.” dedi.  “Toprak Dağılımındaki Eşitsizlik Üretimi Engelliyor” Bölgede üretimi sınırlayan temel etkenin doğal kaynak eksikliği değil, yapısal eşitsizlikler olduğunu kaydeden Kaya, mevcut durumu şu verilerle açıkladı:

• Toprağın %63’ü, nüfusun küçük bir bölümünün elinde bulunuyor.
• Halkın %81,5’i, yalnızca %37’lik arazide üretim yapıyor.
• Hanelerin %51’i küçük ve parçalı arazilere sahip.
• Üreticilerin %6’sı tamamen topraksız.
• Tarımsal gelirin %70’i, sadece %1,5’lik kesime gidiyor.

Kaya, “Bu tablo, üretimi tabana yaymayı imkânsız hâle getiriyor. Refahın neden geniş kesimlere ulaşmadığı burada saklıdır.” dedi. Çözüm: Birlikte Üretim ve Havza Koordinasyon Modeli GAP’ın altyapı anlamında görevini yerine getirdiğini, ancak üretim modelinin yenilenmesi gerektiğini savunan Kaya, çözüm önerilerini şöyle sıraladı:

1. Binlerce küçük çiftçi, kooperatif çatısı altında tek bir büyük üretim işletmesi gibi yönetilecek.
2. Devlet; tohum, gübre, enerji ve su gibi girdileri karşılayacak.
3. Üretim planlaması kooperatif tarafından yapılacak.
4. Üretilen mahsul devlet tarafından satın alınacak.

Bu modelle birlikte:

• Parçalı araziler tapu sahipliği korunarak birlikte işlenecek,
• Küçük çiftçi ile büyük üretici arasındaki fark kapanacak,
• Gelir adaleti sağlanacak,
• Katma değerli ürün üretimi artacak,
• Bölgenin dış ticaret açığı kapanacak,
• Halk daha yüksek refaha ulaşacak.

 “Toprak bizim, su bizim… Model bize ait değilse refah da bize ait olmaz” Kaya, açıklamasını şu sözlerle tamamladı: “Toprak bizim. Su bizim. Baraj bizim. Ama üretim modeli bize ait değilse refah da milletimize ait olmaz. Bu toprakların gücü, bu halkın emeği ve ülkenin kaynakları birlikte üretim modeliyle buluşmalıdır. Artık yalnızca birkaç büyük aile değil, bölgenin tamamı yükselecek.” Anahtar Parti olarak kararlı olduklarını belirten Kaya, tarımsal dış ticaret açığının kapatılması için yapısal dönüşüm çağrısı yaptı.