Gümüşhane, Bayburt ve çevre illerden 685 kişinin katıldığı araştırmada vatandaşların yüzde 91,8’i havalimanını kullanacağını belirtirken, isim önerileri arasında yüzde 40,6 ile Dede Korkut Havalimanı ilk sırada yer aldı. İstanbul ve Ankara ise doğrudan uçuş yapılması istenen şehirlerin başında geldi.
Gümüşhane-Bayburt Havalimanı’nın hizmete açılmasıyla birlikte bölgenin hava ulaşımında nasıl bir değişim yaşanacağı, hangi şehirlerden yolcu talebi oluşacağı ve vatandaşların projeye nasıl yaklaştığı bilimsel bir araştırmayla ortaya konuldu. Gümüşhane Üniversitesi Kelkit Aydın Doğan Meslek Yüksekokulu akademisyenleri Dr. Serdar Okan ve Öğr. Gör. Alperen Ağaç tarafından 2024 yılında gerçekleştirilen çalışma, havalimanının yalnızca iki ilin ulaşım ihtiyacını karşılayacak bir yatırım olmadığını, çevre illeri de kapsayan önemli bir bölgesel ulaşım alternatifi olabileceğini gösterdi.
“Gümüşhane-Bayburt Havalimanı İnşasında Toplumsal Algılar, Talepler ve Potansiyel Etkilerinin Değerlendirilmesi ve Bir İsim Önerisi” başlıklı araştırma, havalimanının inşaat süreci devam ederken bölge halkının beklentilerini, yolcu potansiyelini, ulaşım alışkanlıklarını ve yatırıma yönelik toplumsal yaklaşımını belirlemek amacıyla hazırlandı. Hazırlanan çalışma 2024 yılında kitap olarak yayımlandı.
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, katılımcıların yüzde 91,8’inin havalimanı hizmete girdiğinde buradan uçuş gerçekleştireceğini belirtmesi oldu. Katılımcıların yüzde 96,6’sı havalimanını gerekli veya çok gerekli bulurken, yeni havalimanının isimlendirilmesi konusunda yöneltilen seçeneklerde Dede Korkut Havalimanı yüzde 40,6 ile ilk sıraya yerleşti.
685 KİŞİYLE SAHA ARAŞTIRMASI YAPILDI
Dr. Serdar Okan ve Öğr. Gör. Alperen Ağaç tarafından yürütülen araştırma, Haziran 2024’te gerçekleştirildi. Çalışma kapsamında 511 çevrim içi ve 322 yüz yüze olmak üzere toplam 833 anket toplandı. Eksik veya hatalı doldurulan anketlerin değerlendirme dışı bırakılmasının ardından 685 geçerli anket üzerinden analiz yapıldı.
Araştırmada elde edilen veriler SPSS ve QDA Miner programları kullanılarak değerlendirildi. Böylece havalimanına yönelik beklentiler yalnızca genel kanaatler üzerinden değil, katılımcıların ulaşım alışkanlıkları, uçuş geçmişleri, şehir tercihleri ve ekonomik beklentileri dikkate alınarak incelendi.
Araştırmaya katılanların yüzde 72,8’ini Gümüşhane’de yaşayanlar oluşturdu. Bayburt’ta ikamet edenlerin oranı yüzde 15,4, çevre illerde yaşayanların oranı ise yüzde 11,8 olarak belirlendi. Bu dağılım, araştırmanın havalimanının doğrudan hizmet vereceği iki ilin yanı sıra çevre yerleşimlerdeki potansiyel yolcu beklentilerini de kapsamasını sağladı.
Katılımcıların yüzde 79,6’sı erkek, yüzde 20,4’ü kadınlardan oluştu. Yaş dağılımında ise yüzde 40,3 ile 25-40 yaş grubu ilk sırada yer aldı. Katılımcıların yüzde 34’ünün 41-65 yaş aralığında olduğu görüldü.
10 KİŞİDEN 9’U HAVALİMANINI KULLANACAĞINI BELİRTTİ
Araştırmanın ortaya koyduğu en güçlü verilerden biri, bölge halkının yeni havalimanını kullanma isteği oldu.
Katılımcıların 629’u, başka bir ifadeyle yüzde 91,8’i, Gümüşhane-Bayburt Havalimanı hizmete açıldığında buradan uçakla seyahat edeceğini ifade etti. Bu sonuç, havalimanının faaliyete geçmesiyle birlikte bölgeden önemli bir yolcu talebi oluşabileceğine işaret etti.
Araştırmaya katılanların yüzde 92’sinin daha önce en az bir kez uçakla seyahat ettiği, yüzde 30,7’sinin ise yılda 10 ve üzerinde uçuş gerçekleştirdiği belirlendi. Böylece katılımcıların önemli bir bölümünün hava ulaşımını daha önce kullandığı ve uçak yolculuğuna yabancı olmadığı ortaya çıktı.
Daha önce uçakla seyahat ettiğini belirten 630 kişinin kullandığı havalimanları incelendiğinde ise ilk sırada yüzde 51,1 ile Erzincan Havalimanı yer aldı. Trabzon Havalimanı'nı kullananların oranı yüzde 28,5 olarak kaydedildi.
Bu veriler, Gümüşhane ve Bayburt başta olmak üzere bölge halkının mevcut durumda uçak yolculuğu için önemli ölçüde komşu illerdeki havalimanlarına yöneldiğini gösterdi. Yeni havalimanının hizmete girmesiyle birlikte bu yolcuların bir bölümünün kendi bölgelerindeki meydanı tercih etmesi bekleniyor.
Öğr. Gör. Alperen Ağaç, araştırmanın sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinde yolcu talebinin havalimanının geleceği açısından belirleyici olacağına dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Bir havalimanının başarısı pistin uzunluğuyla değil, doldurulan koltuklarla ölçülür. Bu araştırma bize bölgede uçuşa hazır bir yolcu tabanı olduğunu gösteriyor. Boş yapılan bir sefer, yakıttan ekip maliyetine kadar milli bir kayıp demek. Bu yüzden talebin nerede yoğunlaştığını önceden bilmek, havalimanını sürdürülebilir kılmanın ilk şartıdır.”
BÖLGE HALKININ İLK TERCİHİ YENİ HAVALİMANI
Araştırmada katılımcılara, Gümüşhane-Bayburt Havalimanı'nın hizmete açılması durumunda hangi havalimanını kullanmayı tercih edecekleri de soruldu.
606 kişi, yani katılımcıların yüzde 88,5'i yeni havalimanını tercih edeceğini belirtti. Trabzon Havalimanı'nı kullanacağını söyleyenlerin oranı yüzde 6,4, Erzincan Havalimanı'nı tercih edeceğini ifade edenlerin oranı ise yüzde 5,1 oldu.
Bu sonuç, havalimanının bölge halkı açısından ulaşım tercihlerinde önemli bir değişiklik oluşturabileceğini ortaya koydu.
Özellikle Kelkit ilçesinin yeni havalimanına yakınlığı araştırmada dikkat çekilen avantajlardan biri oldu. Mevcut durumda Kelkit'ten Erzincan Havalimanı'na 78 kilometre, Trabzon Havalimanı'na ise 151 kilometre mesafe bulunuyor. Gümüşhane-Bayburt Havalimanı'nın hizmete girmesiyle birlikte Kelkit ile havalimanı arasındaki mesafenin 38 kilometreye, ulaşım süresinin ise yaklaşık 29 dakikaya düşmesi bekleniyor.
Dr. Serdar Okan, havalimanının yalnızca bölge halkının ulaşım ihtiyacını karşılamayacağını, çevre illerde yaşanabilecek operasyonel aksaklıklarda da alternatif bir meydan olarak değerlendirilebileceğini belirtti.
Okan, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
“Havalimanının konumu operasyonel açıdan da önemli bir avantaj sunuyor. Kış aylarında hava muhalefeti nedeniyle yaşanabilecek yönelme, yani divert durumlarında, Gümüşhane-Bayburt Havalimanı Erzincan ve Trabzon için alternatif bir meydan olabilir. Bölge halkı için de kış şartlarında ikinci bir seçenek anlamına geliyor.”
HAVALİMANININ ADI İÇİN DEDE KORKUT ÖNERİSİ ÖNE ÇIKTI
Araştırmanın dikkat çeken bölümlerinden biri de havalimanının ismine yönelik vatandaşların görüşlerinin alınması oldu.
Katılımcılara sunulan dört farklı isim önerisi arasında yapılan değerlendirmede yüzde 40,6'lık oran ve 278 kişinin tercihiyle Dede Korkut Havalimanı ilk sırada yer aldı.
Gümüşhanevi Havalimanı yüzde 32,5 ile ikinci, Lütfi Doğan Havalimanı yüzde 19,7 ile üçüncü, Ağlarbaba Havalimanı ise yüzde 7,2 ile dördüncü sırada kaldı.
Dede Korkut isminin öne çıkmasında, bölgenin ortak kültürel geçmişi ve tarihî bağlarının etkili olduğu değerlendiriliyor. Türbesi Bayburt'un Masat köyünde bulunan Dede Korkut, Oğuz Türklerinin destanlarında önemli bir yere sahip bilge ozan olarak tanınıyor. Bayburt'ta 1994 yılından bu yana Dede Korkut adına kültürel etkinlikler düzenleniyor.
Öğr. Gör. Alperen Ağaç, isim önerisinin hazırlanmasında bölgenin ortak kültürel hafızasını yansıtma düşüncesinin etkili olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Bir havalimanının adı, o bölgenin dünyaya söylediği ilk cümledir. İsim önerisini yöre halkının görüşüne sunmamızın nedeni, bu projeye bölgenin kimliğinin ve ortak hafızasının yansımasını istememizdi. Dede Korkut ismi iki ilimizin kültürel belleğinde güçlü bir yere sahip. Sonuç, halkın sahiplenmeye hazır olduğunu gösteriyor. Bu isimlendirme konusunda yetkili kurumların takdiri elbette belirleyici olacaktır.”
Araştırma sonuçları, Dede Korkut isminin iki ilin ortak kültürel değerlerinden hareketle güçlü bir isim alternatifi olarak görüldüğünü ortaya koyarken, nihai isimlendirme konusunda yetkili kurumların kararı belirleyici olacak.
KATILIMCILARIN YÜZDE 96,6’SI HAVALİMANINI GEREKLİ BULUYOR
Havalimanına yönelik toplumsal kabulün ölçüldüğü araştırmada, katılımcıların yüzde 96,6'sının projeyi gerekli veya çok gerekli gördüğü belirlendi.
Havalimanını çok gerekli bulanların oranı yüzde 76,9 olurken, gerekli olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 19,7 olarak kaydedildi. Böylece araştırmaya katılanların neredeyse tamamına yakınının havalimanı yatırımını bölge açısından ihtiyaç olarak değerlendirdiği görüldü.
Yatırımın ekonomik etkilerine ilişkin beklentiler de yüksek çıktı. Katılımcıların yüzde 81,5'i havalimanının Gümüşhane ve Bayburt'un ekonomik gelişimine kesinlikle katkı sağlayacağını düşündüğünü belirtti. Katkı sağlayabileceğini ifade edenler de eklendiğinde bu oran yüzde 95,7'ye ulaştı.
Havalimanının yapımına yönelik hükümetin ve yerel yönetimlerin çabalarını kesinlikle destekleyeceğini belirtenlerin oranı ise yüzde 73,7 oldu.
Araştırmada çevresel etkiler de göz ardı edilmedi. Katılımcıların yüzde 80,3'ü havalimanının olumsuz bir çevresel etkisi olacağını düşünmediğini ifade etti. Diğer katılımcılar ise çevre kirliliği, gürültü ve trafik gibi konularda endişelerini dile getirdi.
Öğr. Gör. Alperen Ağaç, havalimanına yönelik güçlü desteğin yanında vatandaşların dile getirdiği kaygıların da dikkate alınması gerektiğini vurgulayarak şu açıklamayı yaptı:
“İnsanlar bir yatırımı hayatlarına dokunduğunu hissettiklerinde sahiplenir. Katılımcıların yüzde 96,6’sının havalimanını gerekli bulması, projenin bölgede güçlü bir toplumsal kabul gördüğünü ortaya koyuyor. Bununla birlikte ankette dile getirilen çevre, gürültü ve trafik kaygılarını da dikkate almak, kamuoyuyla açık ve düzenli bir iletişim yürütmek gerekiyor.”
İSTANBUL VE ANKARA'YA DOĞRUDAN UÇUŞ İSTENİYOR
Araştırmada havalimanının hizmete girmesiyle birlikte hangi şehirlere doğrudan uçuş düzenlenmesi gerektiği de katılımcılara soruldu. Her katılımcıdan üç şehir tercihi alınarak oluşturulan sıralamada İstanbul ve Ankara açık ara öne çıktı.
Katılımcıların yüzde 87,7'si İstanbul'u doğrudan uçuş yapılmasını istediği şehirler arasında gösterdi. Ankara yüzde 79,5 ile ikinci sırada yer aldı.
İzmir yüzde 43,9 ile üçüncü, Antalya yüzde 37,8 ile dördüncü, Adana ise yüzde 8,6 ile beşinci sırada kendine yer buldu.
Araştırmada elde edilen şehir tercihleri şöyle sıralandı:
- İstanbul: Yüzde 87,7
- Ankara: Yüzde 79,5
- İzmir: Yüzde 43,9
- Antalya: Yüzde 37,8
- Adana: Yüzde 8,6
Katılımcıların belirttiği toplam 1.944 şehir tercihinin 1.765'inin bu beş şehre yöneldiği tespit edildi. Bu durum, bölgeden yapılacak uçuşlarda öncelikle İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Adana hatlarına yönelik bir beklenti bulunduğunu gösterdi.
Daha önce uçakla seyahat eden katılımcıların uçuş geçmişleri de şehir tercihlerine ilişkin sonuçlarla örtüştü. Katılımcıların yüzde 48,6'sı daha önce İstanbul'a, yüzde 27,8'i ise Ankara'ya uçtuğunu belirtti.
Araştırmacılar, elde edilen bu verilerin havalimanının faaliyete geçmesinin ardından havayolu şirketlerinin uçuş planlamalarında yolcu talebinin yoğunlaşacağı güzergâhları belirlemesine yardımcı olabileceğini değerlendiriyor.
İLÇELERDEN HAVALİMANINA ULAŞIM SÜRELERİ BELLİ OLDU
Araştırmada havalimanının Gümüşhane ve Bayburt'taki yerleşim merkezlerine olan uzaklığı ve ulaşım süreleri de ele alındı.
Kitapta yer verilen mesafe ve ulaşım sürelerine göre havalimanına en kısa sürede ulaşabilecek ilçelerin başında Köse geliyor. Köse'den havalimanına yaklaşık 10 dakikada ulaşılabileceği belirtilirken, Bayburt'un Demirözü ilçesinden ulaşımın 20 dakika sürmesi öngörülüyor.
Kelkit'ten 29 dakikada ulaşılabilecek havalimanına Bayburt merkezden 37, Aydıntepe'den 45, Şiran'dan 50, Gümüşhane merkezden ise 51 dakikada ulaşılabileceği hesaplandı.
Torul'dan yaklaşık 1 saat 5 dakikada, Kürtün'den ise 1 saat 38 dakikada havalimanına erişim sağlanabileceği belirtildi.
Araştırmadaki ulaşım süreleri şöyle sıralandı:
- Köse: 10 dakika
- Demirözü: 20 dakika
- Kelkit: 29 dakika
- Bayburt merkez: 37 dakika
- Aydıntepe: 45 dakika
- Şiran: 50 dakika
- Gümüşhane merkez: 51 dakika
- Torul: 1 saat 5 dakika
- Kürtün: 1 saat 38 dakika
Bu veriler, havalimanının Gümüşhane ve Bayburt'un önemli bir bölümündeki yerleşim merkezlerine bir saatten kısa sürede ulaşılabilecek bir konumda bulunduğunu ortaya koydu. Özellikle Kelkit, Köse ve Demirözü gibi ilçeler açısından havalimanının yakınlığı önemli bir ulaşım avantajı olarak değerlendirildi.
HAVALİMANININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ İÇİN TEŞVİK ÖNERİSİ
Araştırmanın sonuç bölümünde, havalimanının hizmete girmesiyle birlikte yalnızca yolcu talebinin oluşmasının yeterli olmayacağına, uçuşların devamlılığını sağlayacak ekonomik ve operasyonel adımların da atılması gerektiğine dikkat çekildi.
Bu kapsamda karar vericilere ve havayolu şirketlerine çeşitli öneriler sunuldu. İlk olarak havalimanının yapım sürecinin hızlandırılması ve yolcuların meydana kolay ulaşmasını sağlayacak kara yolu projelerinin planlanması gerektiği ifade edildi.
Havalimanının açılış döneminde havayolu şirketlerine belirli bir süre için havalimanı vergilerinde kısmi veya tam muafiyet sağlanması da öneriler arasında yer aldı. Bu uygulamayla şirketlerin yeni uçuş hatları açmasının kolaylaştırılması ve sağlanan maliyet avantajının bilet fiyatlarına yansıtılması hedefleniyor.
Doğrudan uçuşların yanında Ankara gibi büyük merkezler üzerinden küçük uçaklarla gerçekleştirilecek besleyici uçuşların da değerlendirilmesi gerektiği belirtildi. Bu modelle yolcuların önce Ankara gibi merkezlere ulaştırılması, buradan farklı destinasyonlara bağlantı sağlanması ve zaman içerisinde uçuş ağının genişletilmesi amaçlanıyor.
Araştırmada ayrıca kış aylarında hava muhalefeti nedeniyle Erzincan ve Trabzon havalimanlarında yaşanabilecek uçuş yönlendirmelerinde Gümüşhane-Bayburt Havalimanı'nın alternatif meydan olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
Yöresel ürünlerin pazarlara ulaştırılması da araştırmanın önerileri arasında yer aldı. Özellikle Kelkit fasulyesi, pestil ve köme gibi yöresel ve coğrafi işaretli ürünlerin havalimanı sayesinde farklı pazarlara daha hızlı ulaştırılmasının bölge ekonomisine katkı sağlayabileceği belirtildi.
Dr. Serdar Okan, havalimanının hizmete girmesinin ardından uçuş ağının geliştirilmesi ve yolcu sayısının artırılması için teşvik mekanizmalarının önemli olduğunu vurguladı. Okan, açılış döneminde havayolu şirketlerine belirli bir süreyle vergi muafiyeti sağlanmasının yeni hatların açılmasını kolaylaştırabileceğini, Ankara gibi merkezlerden küçük uçaklarla gerçekleştirilecek besleyici uçuşların da uzun vadede daha fazla güzergâha ulaşılmasına imkân tanıyabileceğini ifade etti.
“HAVALİMANI BÖLGENİN TANITIM VE İLETİŞİM KAPISI OLACAK”
Öğr. Gör. Alperen Ağaç ise havalimanının sağlayacağı katkının yalnızca yolcu taşımacılığıyla sınırlı düşünülmemesi gerektiğini belirtti. Bölgenin tarihî, kültürel ve turistik değerlerinin daha geniş kitlelere tanıtılmasında hava ulaşımının önemli bir rol üstlenebileceğine dikkat çeken Ağaç, şu değerlendirmede bulundu:
“Havalimanı yalnızca bir ulaşım altyapısı değil, bölgenin tanıtım ve iletişim kapısıdır. Kelkit fasulyesinden pestile, Baksı Müzesi’nden Aydıntepe Yeraltı Şehri’ne, Santa Harabeleri’nden Karaca Mağarası’na kadar sahip olduğumuz değerlerin ülke geneline ulaşması için bu kapıyı güçlü bir iletişim diliyle birlikte açmalıyız.”
Bu değerlendirme, havalimanının faaliyete geçmesiyle Gümüşhane ve Bayburt'un turizm potansiyelinin daha geniş bir coğrafyaya tanıtılması, yöresel ürünlerin farklı pazarlara ulaştırılması ve bölgeye yönelik ziyaretçi hareketliliğinin artırılması beklentisini de ortaya koydu.
ARAŞTIRMA KİTAP OLARAK YAYIMLANDI
Dr. Serdar Okan ve Öğr. Gör. Alperen Ağaç tarafından hazırlanan araştırma, dönemin Kelkit Ticaret Odası Başkanı Mustafa Servet Daltaban'ın veri toplama sürecindeki destekleriyle gerçekleştirildi.
Çalışma, Gümüşhane Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulunun 30 Mayıs 2024 tarihli ve 2024/5 sayılı onayı doğrultusunda yürütüldü. Araştırma, 2024 yılında “Gümüşhane-Bayburt Havalimanı İnşasında Toplumsal Algılar, Talepler ve Potansiyel Etkilerinin Değerlendirilmesi ve Bir İsim Önerisi” adıyla kitap olarak yayımlandı.
Anadolu Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksekokulu mezunu olan Dr. Serdar Okan, 2009 yılında Antalya Havalimanı'nda başladığı sektör deneyiminin ardından 2017 yılında akademik kariyerine yöneldi. Doktorasını Avrasya Üniversitesi Lisansüstü Eğitimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı'nda tamamlayan Okan'ın akademik çalışma alanları arasında sivil havacılık, havalimanı işletmeciliği ve ulaştırma bulunuyor.
Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler Bölümü'nde lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamlayan Öğr. Gör. Alperen Ağaç ise Halkbank Genel Müdürlüğü ve Türk Hava Yolları Genel Müdürlüğü'nde insan kaynakları alanında görev yaptı. Doktora çalışmalarını Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Halkla İlişkiler Anabilim Dalı'nda sürdüren Ağaç'ın akademik çalışma alanları arasında halkla ilişkiler, bölgesel ve kurumsal iletişim, toplumsal algı araştırmaları ve siyasal iletişim yer alıyor.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların havalimanının hizmete girmesi öncesinde bölgesel talep ve beklentilerin değerlendirilmesi bakımından önemli bir ön fizibilite verisi sunduğunu belirtiyor. Bununla birlikte çalışmanın daha geniş örneklemlerle yapılacak yeni araştırmalarla desteklenebileceğine de dikkat çekiliyor.
685 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen araştırma, Gümüşhane-Bayburt Havalimanı'nın bölge halkı tarafından büyük ölçüde benimsendiğini ortaya koyarken, yatırımın gerçek başarısının hizmete açılmasının ardından oluşturulacak uçuş ağına, bilet fiyatlarına, yolcu talebinin sürdürülebilirliğine ve bölgenin bu ulaşım imkânını ne ölçüde değerlendireceğine bağlı olacağını da gösteriyor.