Diyabet, yalnızca şeker tüketimiyle açıklanabilecek bir hastalık değil. Genetik yatkınlık, yaşam tarzı, fiziksel aktivite ve beslenme alışkanlıkları hastalığın ortaya çıkmasında birlikte rol oynuyor. Özellikle tip 2 diyabet açısından aşırı şeker tüketimi, şekerli içecekler, beyaz unla hazırlanan ürünler ve hareketsiz yaşam öne çıkan risk faktörleri arasında yer alıyor.
Günlük hayatta farkında olmadan sürdürülen bazı alışkanlıkların da diyabet riskini artırabildiğine dikkat çeken Diyetisyen Buket Kutulu, beslenme düzenindeki hataların uzun vadede sağlık üzerinde etkili olduğunu belirtti. Kutulu, “Burada önemli olan tek bir besinin diyabete neden olduğunu düşünmek değil, uzun vadede sürdürülen beslenme ve yaşam alışkanlıklarımızın sağlığımız üzerindeki etkisini anlamaktır” dedi.
Gizli Şeker Belirti Vermeden İlerleyebiliyor
Halk arasında gizli şeker olarak bilinen prediyabetin, kan şekeri değerlerinin normalin üzerine çıktığı ancak henüz diyabet tanısı konulacak seviyeye ulaşmadığı bir dönem olduğunu belirten Kutulu, bu sürecin çoğu zaman belirti vermediğine dikkat çekti.
“Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissedebilir. Ancak vücutta insülin direnci ve kan şekeri düzeninde bozulmalar başlamış olabilir” diyen Kutulu, erken dönemde alınacak önlemlerin önemine değindi.
Beslenme düzeninin iyileştirilmesi, fiziksel aktivitenin artırılması ve ihtiyaç duyulması halinde kilo kaybıyla tip 2 diyabete ilerleme riskinin azaltılabileceğini belirten Kutulu, özellikle ailesinde diyabet öyküsü bulunan, fazla kilolu veya hareketsiz bireylerin sağlık kontrollerini ihmal etmemesi gerektiğini söyledi.
Karbonhidratları Tamamen Bırakmak Gerekmiyor
Diyabet hastalarının ekmek, pilav, makarna ve patates gibi karbonhidrat içeren besinleri tamamen bırakması gerektiği yönündeki düşüncenin doğru olmadığını belirten Buket Kutulu, asıl önemli noktanın doğru besin seçimi ve porsiyon kontrolü olduğunu ifade etti.
“Karbonhidratlar vücudumuzun temel enerji kaynaklarından biridir. Önemli olan doğru karbonhidratı seçmek, porsiyon kontrolünü sağlamak ve öğün içeriğini dengelemektir” diyen Kutulu, beyaz ekmek yerine tam tahıllı veya tam buğday ekmeğinin, pirinç pilavı yerine ise bulgur pilavının daha sık tercih edilebileceğini kaydetti.
Karbonhidrat içeren besinlerin tek başına tüketilmemesini de öneren Kutulu, öğünlerde sebze, yoğurt, ayran veya uygun protein kaynaklarına yer verilmesinin besin dengesini iyileştireceğini belirtti.
Meyveyi Suyunu Sıkarak Değil, Bütün Tüketin
Meyvelerin doğal şeker içermelerinin yanında vitamin, mineral, antioksidan ve posa bakımından da değerli olduğunu belirten Kutulu, diyabet riski taşıyan kişilerin meyveyi tamamen beslenmelerinden çıkarmaması gerektiğini söyledi.
Meyve tüketiminde porsiyon miktarının önemli olduğunu vurgulayan Kutulu, “Meyveyi meyve suyu şeklinde tüketmek yerine bütün olarak tüketmek daha doğru bir tercihtir. Çünkü meyvenin bütün halinde tüketilmesi, içerdiği liften yararlanmamızı sağlar” ifadelerini kullandı.
Meyvenin yanında yoğurt, kefir veya birkaç çiğ badem gibi besinlerin tercih edilebileceğini belirten Kutulu, tüketilecek miktarın kişinin ihtiyacına ve kan şekeri yanıtına göre belirlenmesi gerektiğini kaydetti.
Gümüşhane'nin Yöresel Yemeklerinde Porsiyon Kontrolü Önemli
Gümüşhane mutfağında yer alan siron, erişte, kuymak, hamur işleri ve yöresel tatlıların tüketiminde de porsiyon kontrolüne dikkat edilmesi gerekiyor. Bu yemeklerin tamamen bırakılmasına gerek olmadığını belirten Diyetisyen Buket Kutulu, aynı öğünde birden fazla unlu ve hamur işi yemeğin tüketilmesinin karbonhidrat miktarını artırabileceğini söyledi.
Siron tüketilen bir öğünde ayrıca ekmek veya pilav yerine yoğurt, salata ve sebze gibi tamamlayıcı besinlerin tercih edilebileceğini ifade eden Kutulu, kuymak gibi yağ ve enerji içeriği yüksek yemeklerde de porsiyon miktarının göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtti.
“Yöresel yemeklerimizi korurken beslenme alışkanlıklarımızı daha dengeli hale getirebiliriz. Benim burada özellikle vurgulamak istediğim konu, geleneksel mutfağımızdan vazgeçmek değil, onu daha bilinçli tüketmektir” dedi.
Çay Saatlerindeki İkramlara Dikkat
Günlük yaşamda çayın yanında tüketilen kurabiye, kek, poğaça, börek ve tatlıların da beslenme düzenindeki şeker ve karbonhidrat miktarını artırabildiğine dikkat çeken Kutulu, özellikle rafine şeker ve beyaz un içeriği yüksek ürünlerin sık tüketilmesinin uzun vadede kilo artışı ve insülin direnciyle ilişkili olabileceğini belirtti.
“Burada çayın kendisinden ziyade yanında ne tükettiğimiz önemli. Çayın yanında her zaman tatlı veya hamur işi tüketmek zorunda değiliz” diyen Kutulu, ceviz, badem, fındık, mevsim meyvesi ve uygun porsiyonda süt ürünlerinin alternatif olarak değerlendirilebileceğini söyledi.
Diyabet Sadece Fazla Kilolu Kişilerde Görülmüyor
Diyabetin yalnızca fazla kilolu bireylerde görüldüğü düşüncesinin doğru olmadığını belirten Buket Kutulu, zayıf veya normal kilolu kişilerin de diyabet geliştirebileceğini ifade etti.
Özellikle tip 1 diyabetin vücut ağırlığıyla doğrudan ilişkili olmadığını belirten Kutulu, tip 2 diyabette fazla kilonun önemli bir risk faktörü olmasına rağmen tek belirleyici olmadığını söyledi. Genetik yatkınlık, yaş, fiziksel aktivite düzeyi ve metabolik faktörlerin de hastalığın gelişiminde rol oynadığını kaydeden Kutulu, kişinin kilosuna veya dış görünüşüne bakılarak diyabet riski taşımadığı sonucuna varılamayacağını dile getirdi.
Çocuklarda Hazır Gıda ve Hareketsizlik Uyarısı
Çocuklarda ve gençlerde hazır gıda tüketiminin artması, şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar, fast food ürünleri ve hareketsiz yaşamın metabolik sağlığı olumsuz etkileyebildiğini belirten Kutulu, ailelerin çocuklara küçük yaşlardan itibaren sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırmasının önemine değindi.
Evde sebze ve meyve tüketiminin artırılması, su içme alışkanlığının kazandırılması, şekerli içeceklerin sınırlandırılması ve çocukların fiziksel aktivitelere yönlendirilmesi gerektiğini belirten Kutulu, sağlıklı beslenmenin yasaklarla öğretilmemesi gerektiğini söyledi.
Çocuklarda tip 1 diyabetin de görülebildiğini hatırlatan Kutulu, aşırı susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı ve halsizlik gibi belirtilerin fark edilmesi halinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini ifade etti.
Diyabette Beslenme Planı Kişiye Özel Olmalı
Diyabet tanısı alan kişilerin öncelikle beslenme düzenlerini gözden geçirmesi gerektiğini belirten Diyetisyen Buket Kutulu, şekerli içeceklerin ve aşırı şeker içeren ürünlerin sınırlandırılması, porsiyon kontrolünün sağlanması, sebze ve lif içeriği yüksek besinlere daha fazla yer verilmesi gerektiğini söyledi.
Bununla birlikte herkes için geçerli tek bir diyabet diyetinin bulunmadığını vurgulayan Kutulu, beslenme planının kişinin yaşı, kilosu, günlük aktivitesi, kullandığı ilaçlar, kan şekeri değerleri, eşlik eden hastalıkları ve yaşam koşulları dikkate alınarak hazırlanması gerektiğini belirtti.
İnsülin kullanan bireylerin karbonhidrat tüketimi ve öğün zamanlaması bakımından farklı ihtiyaçları olabileceğini ifade eden Kutulu, diyabet yönetiminde hedefin yalnızca kan şekerini düşürmek değil, yaşam kalitesini koruyarak sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmak olduğunu kaydetti.
Diyabet Riskine Karşı Üç Temel Öneri
Diyabet riski taşıyan veya hastalığa yakalanmaktan endişe eden vatandaşlara üç temel öneride bulunan Buket Kutulu, ilk olarak öğünlerde sebzelere daha fazla yer verilmesini, tam tahıllı ürünlerin tercih edilmesini, protein kaynaklarının ihmal edilmemesini ve porsiyon kontrolüne dikkat edilmesini önerdi.
İkinci olarak şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar, hazır meyve suları ve sık tüketilen hamur işlerine dikkat edilmesi gerektiğini belirten Kutulu, son olarak sağlıklı beslenmenin fiziksel aktiviteyle desteklenmesini ve özellikle ailesinde diyabet öyküsü bulunan kişilerin kan şekeri kontrollerini düzenli yaptırmasını tavsiye etti.
Kutulu, diyabetten korunmak için aç kalmaya veya sevilen bütün yiyeceklerden vazgeçmeye gerek olmadığını belirterek, “Önemli olan dengeli, çeşitli ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmaktır. Sağlıklı beslenme yalnızca hastalandığımızda başvurduğumuz bir yöntem değil, hastalıklardan korunmak için her gün uygulamamız gereken bir yaşam biçimidir” ifadelerini kullandı.
Haber: Gizem KURT
