Kaya, sosyal güvenliğin; yaşlılık, hastalık, iş kazası, malullük, işsizlik, ölüm ve analık gibi risklere karşı yurttaşı korumak için var olduğunu hatırlatarak, “Ancak evde bakım emeği veren milyonlar, sistemin dışında bırakılıyor. Bu tablo sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmıyor” dedi.
“Aktif/Pasif Denge Hızla Bozuluyor”
Türkiye’de emeklilik sisteminin prim esaslı “PAYG” modeliyle işlediğini ifade eden Kaya, bu modelde bugünkü çalışanların primleriyle bugünkü emeklilerin aylıklarının ödendiğini belirtti. Dünyada genel kabul gören dengenin 4 çalışanın 1 emekliyi finanse etmesi şeklinde olduğunu kaydeden Kaya, Türkiye’de aktif/pasif oranının giderek zayıfladığını vurguladı.
2002 yılında 12,2 milyon çalışanın 5,9 milyon emekliyi finanse ettiğini, 2025 itibarıyla ise 26,5 milyon çalışanın 16,9 milyon emekliyi finanse eder hale geldiğini dile getiren Kaya, aktif/pasif oranının 2,1’den 1,6’ya gerilediğini söyledi.
“İnsanca emeklilik için konuşulan 4/1 dengesi zaten yoktu; bugün tablo daha da ağırlaştı. EYT gibi popülist düzenlemeler de sistemi daha fazla sıkıştırdı” ifadelerini kullandı.
“Evde Bakım Emeği Güvenceye Kavuşmalı”
Kaya, Türkiye’de evde engelli bakımını üstlenen ve bu nedenle iş hayatına katılamayan kişiler için otomatik bir emeklilik hakkı bulunmadığını, yalnızca isteğe bağlı sigorta yoluyla 4B kapsamında prim ödenmesi halinde emeklilik hakkı kazanılabildiğini hatırlattı.
“Gelir üretme imkânı olmayan, 7/24 bakım yükü taşıyan vatandaşın prim ödemesi çoğu zaman fiilen mümkün olmuyor. Bu emek görünür hale getirilmeli ve sosyal güvenceye kavuşturulmalıdır” dedi.
Dünyadaki örneklere de değinen Kaya, Almanya’da belirli bakım derecesi şartıyla evde ücretsiz bakım yapanların emeklilik primlerinin bakım sigortası tarafından ödendiğini ve bu sürenin emeklilik hesabına dahil edildiğini belirtti. “Türkiye’de de bakım süresinin sosyal güvenlik hakkına dönüşmesi zorunludur” diye konuştu.
“Yasal Düzenleme Şart”
Muhammet Kaya, 2026’ya girerken TBMM’de ev kadınları ve evde bakım emeği verenlerin SGK kapsamına alınmasına ilişkin bir kanun teklifinin gündemde olduğunu ancak henüz yasalaşmadığını kaydetti.
Ayrıca 5510 sayılı Kanun’un bakıma muhtaç engelli çocuğu olan kadın sigortalılara prim günü ve yaş avantajı sağladığını, ancak bunun yalnızca sigortalı çalışanları kapsadığını, evde bakım emeği veren sigortasız kesimin ise kapsam dışında kaldığını vurguladı.
POLİTİKA ÖNERİLERİ
Anahtar Parti Gümüşhane İl Başkanı Muhammet Kaya, partilerinin benimsediği “Fırsatta Eşitlik, Bölüşümde Adalet” ilkesi doğrultusunda sosyal güvenlik sisteminin işlevsel hale getirilmesi için şu adımların atılacağını açıkladı:
- Kayıt dışılıkla etkin mücadele: Yoğun işyeri denetimleriyle sigortasız çalışmanın önüne geçilecek, kayıt dışı istihdam kayıt altına alınacak.
- PAYG sisteminde sürdürülebilirlik: İstihdamı artırıcı politikalarla aktif/pasif denge güçlendirilecek; popülist düzenlemeler yerine gerçekçi bir rehabilitasyon programı uygulanacak.
- “Gümüş Ekonomi” entegrasyonu: Evde bakım, rehabilitasyon, uzun dönemli bakım sigortası, yaşlı dostu konut ve bakım ekonomisi alanları sosyal güvenlik ekosistemine dahil edilecek.
- “Evde Bakım Hizmeti Sigortası” kurulması: SGK bünyesinde özel bir kategori oluşturularak evde bakım emeği yasal güvenceye kavuşturulacak.
- “Evde Bakım Borçlanması” uygulaması: Askerlik, doğum ve ücretsiz izin borçlanmalarına benzer şekilde bakım süresi borçlanılabilir hale getirilecek.
- Bireysel emeklilik kapsamının genişletilmesi: Vatandaşın kayıt dışı yollara yönelmesini önleyecek kapsayıcı tamamlayıcı mekanizmalar geliştirilecek.
- Hak ve yükümlülüklerde adalet: Yaş ve süre eşitliği esas alınarak, primle uyumlu ve adalet duygusunu güçlendiren bir emekli aylığı yapısına geçilecek.
